De grootste bedreiging voor je loopbaan is niet dat werk verdwijnt. Het is meer een kwestie van dat je 'zo' goed wordt in het werk dat hoort bij vandaag en morgen, dat je vergeet oog te hebben voor de competenties die je in de toekomst nodig hebt. Dát is het lot van wie zich als harde werker alleen focust op het 'nu' en in de waan van de dag op één spoor blijft doorrijden.
Ik zie het steeds weer voorbijkomen als ik binnen organisaties werk met de Future Backward-methode: mensen die brainstormen over hoe hun vakgebied en werk er in 2030 uit zou kunnen zien. Met deze methode kun je terug redeneren over wat er elk jaar nodig is om relevant te blijven in de wereld van werk en daar planmatig mee omgaan. Wat opvalt, is dat deelnemers tijdens zo'n workshop helder zien waar hun werk zich naartoe kan bewegen. Er vinden goede inhoudelijke gesprekken plaats waarin ideeën worden uitgewisseld. Waar deelnemers zich vaak niet van bewust zijn, is dat ze een dag later weer doorgaan met 'business as usual'.
Dat ze dus alleen maar blijven rijden op één spoor: het spoor van vandaag. Tijdens de bijeenkomst is er betrokkenheid; een kortstondige prikkel om na te denken over zichzelf. Het lijkt erop dat eigenaarschap uitblijft en de urgentie ontbreekt om op twee sporen te opereren. Het ene spoor is relevant blijven op de korte termijn – nu en volgend jaar. Het tweede spoor staat voor: wat kan ik nu al doen om over vier tot vijf jaar relevant te blijven in een wereld waarin de AI-trein doordendert en de inhoud van mijn werk deels of grotendeels verandert?
Dat is een spoor dat vraagt om vooruitzien, gericht leren, bijsturen en jezelf actief steeds opnieuw uitvinden om relevant te blijven. En natuurlijk: blijven doen wat je energie oplevert.
Relevant blijven in de wereld van werk vraagt niet om harder rijden. Het vraagt om op twee sporen tegelijk te denken.
Stap in en je herkent dit spoor waarschijnlijk direct. Het is het spoor van de korte termijn: de doelen van dit kwartaal, het functioneringsgesprek, de nieuwe tool die je onder de knie moet krijgen en/of een kleine herziening of uitbreiding van de rol zoals die nu is ingericht.
Dit spoor is overigens noodzakelijk. Je moet vandaag goed functioneren om er morgen nog te zijn. De meeste mensen zitten op dit spoor, en terecht. Het zorgt voor zekerheid en continuïteit voor nu.
Maar alleen op spoor één rijden veroorzaakt een blinde vlek en die zit 'm in de rijrichting zelf. Het spoor optimaliseert de wereld zoals die nu is en niet voor de wereld zoals die wordt. En dat is precies waar Future Backward-denken zijn waarde bewijst: het helpt je om verder vooruit te kijken dan alleen vandaag. Het laat je vanuit een 'as if'-toekomstbeeld redeneren naar welke slimme keuzes je vandaag al kunt maken.
Wie alleen op spoor één rijdt, merkt de bocht niet op die eraan zit te komen. Het risico is dat je op een gegeven moment wordt ingehaald door een toekomst die je zelf allang had kunnen zien aankomen.
Dit tweede spoor is minder vanzelfsprekend, omdat het geen acute deadline heeft. Niemand vraagt je morgen om verantwoording af te leggen over wat je vijf jaar geleden had moeten leren. En juist daarom wordt dit spoor zo makkelijk overgeslagen – er is geen conducteur die je er continu aan herinnert dat het bestaat.
Spoor twee gaat over bewuste, actieve ontwikkeling: niet reactief bijleren als het echt nodig blijkt en misschien al te laat is, maar er nu al in investeren. Dat betekent concreet nadenken over drie lagen van competentieontwikkeling:
Die derde laag wordt vaak onderschat, terwijl die bepalend is. Je kunt de beste cursus volgen, maar als je houding er een is van ontkenning en vermijding in plaats van betrokken, komt er niks van de grond.
In haar boek Adapt – Mastering Change in Four Steps beschrijft Andrea Clarke een aantal stappen die griezelig goed aansluiten bij deze twee sporen. De tweede en derde stap: 'Accept' en 'Activate'.
Accept is de stap waarmee je je hoofd uit het raampje steekt, naar spoor twee kijkt en echt, op een diep niveau, toegeeft wat je ziet. Het is de eerlijke, soms ongemakkelijke erkenning dat er iets verandert – zonder ontkenning, zonder paniek.
Niet: 'Dit gaat mijn baan niet raken', en ook niet: 'Over twee jaar bestaat mijn werk niet meer.' Gewoon: 'Dit verandert, en ik kijk er nuchter naar.'
Wie deze stap overslaat, blijft onbewust op spoor één rijden: steeds harder, zonder ooit het tweede spoor te zien liggen.
Activate is de stap waarin je daadwerkelijk in actie komt. Het is de beweging van inzicht naar gedrag. Niet alleen weten dat je moet leren, maar het daadwerkelijk gaan doen. Een cursus inplannen. Een vaardigheid actief oefenen. Een nieuwe manier van werken uitproberen voordat die verplicht wordt. Activate is de stap waar de meeste mensen blijven steken, omdat overstappen inspanning vraagt en spanning kan oproepen.
Twee sporen denken is dus, in de taal van Clarke, voortdurend schakelen tussen daadwerkelijk accepteren wat er verandert en activeren wat je nodig hebt om met de verandering mee te bewegen, op zowel de korte als de wat langere termijn.
Vandaag bestaat het werk grotendeels uit facturen controleren, rapportages opstellen en systemen bijhouden. Kijk je met Future Backward vooruit, dan zie je dat veel van dat rekenwerk en die controle over een aantal jaar door AI worden overgenomen. De functie-inhoud verschuift naar de rol van uitzonderingsbeoordelaar: degene die ingrijpt bij afwijkingen, de output van een systeem kritisch beoordeelt en adviseert op basis van wat de cijfers werkelijk betekenen.
Spoor één: dit kwartaal de nieuwe rapportagetool leren gebruiken.
Spoor twee: nu al oefenen met kritisch doorvragen op AI-gegenereerde output, plus de vaardigheid ontwikkelen om vanuit cijfers te adviseren in plaats van alleen gegevens in te voeren.
Veel administratieve HR-taken worden de komende jaren verder geautomatiseerd: verlof, contractwijzigingen, mutaties, standaardvragen en cv-screening. Wat overblijft en juist belangrijker wordt, is het menselijke gesprek, het afwegen en het adviseren over strategie, loopbaan en vitaliteit, en over hoe mensen met verandering omgaan – inclusief hun eigen weerstand tegen technologie.
Spoor één: dit jaar het nieuwe HR-systeem onder de knie krijgen.
Spoor twee: verdieping zoeken in gespreksvoering, coaching en verandermanagement – precies het domein dat een algoritme niet zomaar overneemt.
Dit artikel gaat niet over bang zijn voor verandering. Vanuit een mogelijke toekomst kijken naar het nu is geen doemscenario. Het is een instrument om helder te zien welk spoor er al naast je ligt, zodat je helder kunt kiezen waar jij naartoe wilt bewegen. Want wie alleen spoor één berijdt, wordt over vijf jaar de beste conducteur op een spoorlijn die is opgeheven.
De stappen 'Accept' en 'Activate' zijn geen soft-skills-lijstjes. Het zijn de twee bewegingen die je nodig hebt om daadwerkelijk in beweging te komen en te leren. Het gaat om: neem ik regie en rijd ik al bewust op twee sporen in een tijdperk waarin overduidelijk veel gaat veranderen?
Paola Pisu
Aan de slag met Future Backward-denken, AI-adoptie en toekomstbestendige adviesvaardigheden? Neem contact op via ons contactformulier of bel Paola op 06-14162835.